باسمه تعالی
آشنایی با روسیه
روسیه با نام رسمی فدراسیون روسیه با 17075400 کیلومتر مربع وسعت، پهناورترین کشور جهان است. وسعت روسیه به گونهای است که اختلاف زمانی غربیترین نقطه تا شرقیترین نقطه آن حدود ۹ساعت است. کشور کانادا که دومین کشور پهناور جهان است حدود ۵۸ درصد مساحت روسیه را دارا میباشد. همچنین مساحت روسیه بیشتر از نصف مساحت قاره آفریقا است. پیش از این شوروی وسعتی معادل 22402200 کیلومتر مربع داشت که روسیه حدود ۷۷ درصد مساحت آن را تشکیل میدهد و 23 درصد باقی مانده آن که 5326800 کیلومتر مربع است در جریان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به ۱۴کشور مستقل تبدیل شده است.
بیشتر مساحت روسیه را مناطق خالی از سکنه تشکیل میدهند. آب و هوای آن به دلیل نزدیکی به قطب شمال سرد است؛ به همین سبب در بیشتر مناطق آن به ویژه سرزمین بزرگ سیبری، شرایط کشاورزی فراهم نیست. اغلب مناطق این کشور تنها دو فصل تابستان و زمستان را تجربه میکنند. روسیه دارای ذخایر فراوان آب شیرین است. دریاچه بایکال با وسعت ۳۱۷۰۰ کیلومتر مربع، بزرگترین منبع آب شیرین و عمیقترین دریاچه جهان به شمار میرود.
سرزمین پهناور روسیه را دریاهای متعددی در برگرفته که عبارتاند از: دریای بالتیک و خلیج فنلاند در غرب؛ دریای سفید، خلیج پچورا، دریای کارا، دریای بارنتس، دریای لاپتف، دریای سیبری شرقی، دریای چوکچی و اقیانوس منجمد شمالی در شمال؛ دریای برینگ، دریای اخُتسک، دریای ژاپن و اقیانوس آرام در شرق و دریای سیاه و دریای خزر در جنوب. با وجود آنکه طول سواحل این کشور به ۶۵۳، ۳۷ کیلومتر میرسد، اما چون بیشتر سواحل آن در منطقه منجمد شمالی واقع است یا دریاهای مرتبط با آن از طریق تنگههای تحت کنترل کشورهای دیگر به آبراههای مهم متصل است، روسیه از وضعیت مطلوبی در برقراری ارتباط دریایی آزادانه با سایر کشورهای جهان برخوردار نیست.
روسیه با ۱۴کشور آسیایی و اروپایی مرز زمینی دارد که عبارتاند از: در جنوب شرقی: کره شمالی، چین، مغولستان و قزاقستان؛ در جنوب غربی: جمهوری آذربایجان و گرجستان؛ در غرب: اوکراین، بلاروس، لتونی، استونی، فنلاند و نروژ و در بخش جدا مانده کالینینگراد: لیتوانی و لهستان. این کشور همچنین با کشورهای آمریکا (از طریق ایالت آلاسکا)، سوئد و ژاپن (از طریق آب) همسایه است. فدراسیون روسیه بیشترین مرز را با قزاقستان و کمترین را با کره شمالی داراست. مرزهای این کشور بالغ بر ۱۳۹، ۲۰ کیلومتر است.
این کشور به دو بخش اروپایی و آسیایی تقسیم میشود. بخشی از آن که در قاره اروپا قرار دارد با حدود ۴ میلیون کیلومتر مربع مساحت، ۲۴ درصد وسعت روسیه را شامل میشود و ۷۷ درصد از جمعیت آن را در خود جای داده است. پایتخت روسیه شهر مسکو است که در غرب و بخش اروپایی کشور قرار دارد. مسکو با داشتن بیش از 12 میلیوننفر جمعیت و مساحت ۲۵۶۱ کیلومتر مربع، دومین شهر پرجمعیت اروپا و ششمین شهر پرجمعیت جهان به شمار میرود.
تاریخ روسیه را میتوان به دورههای باستان قبل از ۸۲۰ میلادی، دولت روسیه قدیم (۱۲۴۰-۸۶۲)، دوک نشین بزرگ ولادیمیر (۱۳۸۹-۱۱۵۷)، حکومت مسکو (۱۵۴۷-۱۲۶۳)، پادشاهی روسیه (تزارها) (۱۷۲۱-۱۵۴۷)، امپراتوری روسیه (۱۹۱۷-۱۷۲۱)، اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی (۱۹۹۱-۱۹۱۷) و فدراسیون روسیه تقسیم کرد. روسیه در این دورهها، فراز و نشیبهای بسیاری را تجربه کرده، آشوبها، قیامها و حکومتهای مختلفی را به خود دیده و همواره مورد توجه امپراتوران و جنگاوران تاریخ، از مغولها تا ناپلئون بناپارت و هیتلر بوده است. این سرزمین در طول تاریخ خود بخشهایی از کشورهای مختلف را از جمله شمال ایران و مناطقی از اطراف دریای بالتیک به وسعت جغرافیاییاش افزوده است.
روسیه تا پیش از قرن هجدهم یک حکومت نه چندان نیرومند در شرق اروپا بود و چندان وسعتی نداشت. در آغاز سده ۱۸ میلادی و با اصلاحاتی که تزار پتر بزرگ انجام داد، این کشور به یک امپراتوری پهناور و نیرومند تبدیل شد. در سال ۱۹۱۷ انقلاب کمونیستی در این کشور رخ داد و نام کشور به «اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی» تغییر یافت. رهبران شوروی به ویژه پس از جنگ جهانی دوم، به قدرت زیادی دست یافتند و با همکاری برخی کشورها، بلوک شرق را در مقابل بلوک غرب تا سال ۱۹۹۰ میلادی کنترل کردند. پس از حدود ۷۰سال، نظام کمونیستی قدرت سابق خود را از دست داد و فروپاشید و فدراسیون روسیه و 14 جمهوری دیگر جانشین آن شدند.
فدراسیون روسیه، بزرگترین و مهمترین کشور باقیمانده از فروپاشی شوروی است و جانشین شوروی در سازمانهای مختلف بینالمللی از جمله سازمان ملل متحد شد. این کشور ۷۶ درصد از خاک و ۶۶ درصد از جمعیت شوروی را به خود اختصاص داده است. طی سالهای پس از فروپاشی شوروی که روسیه جدید شکل گرفته، نظام انتخاباتی چند حزبی همانند کشورهای غربی در آن ایجاد شده است. بر خلاف دوران کمونیستی که مالکیت شخصی تقریباً وجود نداشت، اکنون مسکو یکی از شهرهای جهان با جمعیت بسیارِ میلیاردرها محسوب میشود. روسیه در تسلیحات و تکنولوژی پیشرفته است و سالیان درازی است که رقابتی دو طرفه را با آمریکا در زمینه علوم فضایی به رخ جهانیان میکشد. نخستین انسانی که به فضا رفت، یوری گاگارین روسی است.
روسیه کشوری فدرال با تقسیمات کشوری پیچیدهای است که شامل ۸۳ واحد فدرال از جمله ۲۱ جمهوری خودگردان میشود. این کشور یکی از 5 عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد و دارای حق وتو است. رئیس جمهور، رئیس کشور است و با رأی مردم برای دوره چهار ساله انتخاب میشود. هر شخص دو دوره متوالی میتواند رئیس جمهور باشد. ریاست دولت به عهده نخستوزیر است. قوه مقننه یا مجلس فدرال از ترکیب شورای فدراسیون با ۱۷۸ عضو و دومای کشوری با ۴۵۰ عضو تشکیل میشود.
واحد پول روسیه روبل است. روسیه هشتمین اقتصاد بزرگ جهان است. این کشور پس از فروپاشی شوروی به اقتصاد بازار روی آورده است. روسیه بخش زیادی از قدرتش در صحنههای جهانی را مدیون منابع انرژی خود است. این کشور بزرگترین تولید کننده گاز در جهان است و نیمی از گاز مصرفی قاره اروپا را تأمین میکند. این کشور همچنین یکی از تولیدکنندگان مهم نفت جهان است. درآمد سرانه این کشور در سال ۲۰۱۳ بیش از ۱۸ هزار دلار (بر مبنای قدرت برابری خرید) بوده است که این کشور را در رتبه پنجاه و هفتم دنیا مینشاند. روسیه عضو گروه هشت، شورای اروپا، سازمان تجارت جهانی و سازمان همکاری شانگهای است. بیشترین صادرات روسیه را نفت و محصولات آن، گاز، چوب، مواد شیمیایی و تسلیحات نظامی تشکیل میدهد. ابزارآلات و تجهیزات، کالاهای مصرفی، دارو، گوشت و شکر از جمله واردات روسیه است.
روسیه از نظر تنوع فرهنگی یکی از کشورهای بسیار رنگارنگ است. بیش از ۱۶۰ گروه مختلف از فرهنگها و قومیتهای گوناگون در این کشور زندگی میکنند. موسیقی، ادبیات، نقاشی و مینیاتور حاصل تلاش این فرهنگهای گوناگون است که با ارائه گونههای مختلف توانستهاند به رشد بخشهایی از فرهنگ روسیه یاری رسانند. به گفته روسشناسان، یکی از دلایل چیره شدن ادبیات روس بر غرب در قرنهای ۱۸، ۱۹ و ۲۰، همین گوناگونی فکری و فرهنگی بوده است. فرهنگ روسیه بر پایههای فرهنگ شرقی بنا شده است و همچنان به حیات خود ادامه میدهد. اغلب فعالیتهای فرهنگی در روسیه بر پایه احیا و تقویت فرهنگ سنتی، پاسداشت مراسم آیینی و حفظ ارزشها و میراث گذشته است.
ادبیات روسی نه تنها ارزشهای زیباشناختی، ایدهها، اخلاق و معنویات را منعکس میکند بلکه در واقع انعکاس دهنده فلسفه روسیه است. از میان نویسندگان بنام کلاسیک روس، فئودور داستایوفسکی، لئو تولستوی، آنتون چخوف و ایوان بونین شهرت جهانی دارند. اکنون نیز روسها بسیار به فرهنگ و ادب کلاسیک خود میبالند و با وجود نویسندگان و شاعران جوان و اهل ذوق امروزی، همچنان در کتابخانه هر خانواده روس، ادبیات کلاسیک جایگاه ویژهای دارد. هنر نقاشی در روسیه از دیرباز مورد توجه بوده است و هنرمندانی بنام در این عرصه میزیستهاند. مجسمهسازی نیز در روسیه از جایگاه ویژهای برخوردار است. در پارکها، موزهها، ایستگاههای مترو، نمای داخلی و بیرونی کاخهای دوران امپراتوری و میدانها و خیابانهای شهرهای روسیه، مجسمههای زیبایی مشاهده میشوند که نمایانگر تاریخ این کشور است. موسیقی بخش جدایی ناپذیر زندگی روسها را تشکیل میدهد. پرداختن قومیتهای مختلف به موسیقی محلی، سبب شده است که موسیقی در سراسر روسیه ریشه بدواند. آواز، آهنگ و ترانههای محلی با اثرگذاری بر سرودهای حماسی توانستند گروهی از مردم را در سده ۱۹و ۲۰به انقلابهای گوناگون نزدیک کنند و اهداف خاصی را در بین مردم پیش ببرند. تئاتر از قرنهای گذشته نزد روسها رشد کرده و اکنون به یکی از ارکان مهم و قابل توجه هنر در روسیه تبدیل شده است. در این کشور بناهای باشکوه بسیاری وجود دارند که در دنیا شناخته شدهاند. در روسیه موزهها و گالریهای بسیاری وجود دارند. روسها به هنر روسی افتخار میکنند و همواره بازدید از این موزهها و گالریها در برنامه آنها جای دارد. موزهها، گالریها و کتابخانههای روسیه یکی از غنیترین از نوع خود در جهان به حساب میآیند.
روسیه دارای جاذبههای تاریخی و طبیعتگردی فراوانی است و گردشگران و جهانگردان به آن اقبال فراوان دارند. از جمله جاذبههای گردشگری روسیه میتوان به این موارد اشاره کرد: متروی مسکو، ساختمانهای هفت خواهر، میدان سرخ، موزههای تریتیاکوف و پوشکین، مقبره لنین، مجموعه کاخ و کلیساهای کرملین، پارک پیروزی و موزه جنگ در مسکو. در دیگر شهرها میتوان به مسجد قل شریف در کازان، کلیسای اسحاق در سنت پترزبورگ، کاخهای کاترین در شهرهای پترگوف و پوشکین و جاذبههای شهر زیبای سوچی در ساحل دریای سیاه اشاره کرد.
روسیه با حدود ۱۴۶٬۷۹۳٬۷۴۴ نفر جمعیت، نهمین کشور پرجمعیت دنیاست. تراکم جمعیت آن ۸٫۵۶ نفر در هر کیلومتر مربع است که از نرخهای پایین تراکم جمعیت در جهان به حساب میآید. همچنین نرخ رشد جمعیت در این کشور اندکی زیر صفر است. بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۰، حدود ۸۱ درصد از مردم این کشور از قومیت روس هستند. در مجموع ۱۶۰ گروه قومی در این کشور سکونت دارند. تاتارها بزرگترین اقلیت قومی این کشور محسوب میشوند و اقوام اوکراینی، چوواش، باشقیر، چچنی و ارمنی نیز هر یک بیش از یک میلیون نفر جمعیت دارند. آوارهای قفقازی، بلاروسیها، آسیها، آذربایجانیها و قزاقها از دیگر اقوام پرجمعیت روسیه هستند. زبان رسمی روسیه روسی است، ولی ۲۷ زبان رسمی دیگر نیز در جمهوریها و مناطق خودگردان این کشور وجود دارد.
در کشور روسیه ادیان متنوعی وجود دارند. قانون اساسی به ادیان مسیحیت، اسلام، یهودیت و بودایی اهمیت ویژهای داده است. حدود نیمی از مردم روسیه را مسیحیان تشکیل میدهند. اسلام نیز در روسیه از گستردگی ویژهای برخوردار است. دین یهودیت هم در روسیه پیروان بسیاری دارد و روسیه چهارمین کشور جهان از نظر تعداد ساکنان یهودی است. پیروان آیین بودایی نیز در شرق روسیه حضور دارند.
سلطه کمونیسم در روسیه هفت دهه ادامه یافت و تأثیرات فراوانی از نظر فرهنگی و مذهبی بر این کشور گذاشت؛ اما کمونیستها هرگز نتوانستند ادیان را در روسیه ریشهکن کنند. پس از فروپاشی شوروی و انحلال حاکمیت کمونیسم، دین در روسیه دوباره نقشی ویژه یافت و خصوصاً کلیسای ارتدوکس شرقی بخش گستردهای از پیروانش را بازیافت. البته کمونیسم باعث شد که روسیه به یکی از کشورهای بزرگ از نظر جمعیت بیدین تبدیل گردد.
نتایج ارزیابی جامعهشناسانه پیروان مذهبی در روسیه بر اساس خودشناسایی با اطلاعات ۷۹ تا ۸۳٪ از اتباع فدرال روسیه در سال 2012 به صورت زیر است:
|
دین |
جمعیت |
درصد |
|
ارتدوکس روسی |
۵۸٬۸۰۰٬۰۰۰ |
41% |
|
مسلمان |
۹٬۴۰۰٬۰۰۰ |
6.5% |
|
مسیحی غیر وابسته |
۵٬۹۰۰٬۰۰۰ |
4.1% |
|
دیگر کلیساهای ارتدوکس (نظیر ارمنی، گرجی و اوکراینی) |
۲٬۱۰۰٬۰۰۰ |
1.5% |
|
نئوپیگنیسم یا تنجریسم |
۱٬۷۰۰٬۰۰۰ |
1.2% |
|
بوداگرایی (اغلب واجرایانا) |
700٬000 |
0.5% |
|
مؤمنان قدیمی ارتدوکس |
400٬000 |
0.2% |
|
پروتستانتیسم |
300٬000 |
0.2% |
|
پیروان مناطق شرقی از جمله هندوئیسم و کریشناییسم |
۱۴۰٬۰۰۰ |
|
|
کلیسای کاتولیک |
۱۴۰٬۰۰۰ |
|
|
یهودی |
۱۴۰٬۰۰۰ |
|
|
معنویتگرا ولی بی اعتقاد به دین |
36٬000٬000 |
25% |
|
بیدین |
18٬600٬000 |
13% |
|
بدون تصمیم |
7٬900٬000 |
5.5% |
|
جمع کل |
۱۴۲٬۸۰۰٬۰۰۰ |
|
اسلام
اسلام در قرن هفتم میلادی با اسکان عربها در دربند به این منطقه راه یافت. بیش از ۲۰ قوم مسلمان در روسیه زندگی میکنند. آمار رسمی از تعداد مسلمانان روسیه در دست نیست، اما با این حال، جمعیت ایشان از ۳ تا ۳۰ میلیون برآورد شده است. مناطقی از روسیه با بیشترین جمعیت مسلمان عبارتاند از: قفقاز شمالی، ناحیه ولگا، اورال و غرب سیبری. بیشتر مسلمانان در جمهوریهای آدیغه، باشقیرستان، داغستان، اینگوشتیا، کاباردینو بالکاریا، کاراچای چرکسیا، اوستیای شمالی، تاتارستان و چچن زندگی میکنند. مسلمانان بسیاری نیز در منطقه فدرال مرکزی و شهرهای بزرگی چون مسکو و سنت پترزبورگ ساکناند. مسجد جامع مسکو که در سال ۲۰۱۵ میلادی افتتاح شد پذیرای بیش از ۱۰ هزار نفر است و بزرگترین مسجد اروپا به شمار میرود.
اغلب مسلمانان روس، سنی مذهباند. جمهوری خودمختار داغستان در جنوب روسیه در همسایگی با کشور جمهوری آذربایجان، مهمترین منطقه شیعهنشین روسیه است و جمهوری خودمختار چچن و جمهوری خودمختار تاتارستان مهمترین مراکز مسلمانان سنی مذهب در کشور روسیه هستند. آذری تبارهای مقیم روسیه نیز از دیگر شیعیان این کشور به شمار میروند. تاتارها، باشقیرها، قزاقها، قرهچایها، بالکاریها، آستیهای مسلمان، حدود یک سوم آذربایجانیها و اقوام آسیای میانه (غیر از تاجیکهای پامیر)، پیرو مذهب حنفی هستند. چچنیها، اینگوشها و اکثر اقوام داغستان پیرو مذهب شافعی هستند. ۶۶ درصد مسلمانان روسیه، حنفی و ۳۰ درصد آنان شافعی هستند. در میان مسلمانان، پیروان مذهب حنبلی و وهابیت هم دیده میشوند. طریقتهای صوفی نقشبندیه، قادریه و شاذلیه در میان مسلمانان داغستان، چچن و اینگوشتیا رواج دارند. در بین مسلمانان مسکو، سن پترزبورگ، قازان و شهرهای دیگر، پیروان طریقتهای غیرسنتی دیده میشوند که طریقت نعمتاللهی بیشتر از همه شهرت یافته است.
مراکز اسلامی
دانشگاه اسلامی روسیه، در ۱۹۸۸ میلادی در قازان تاتارستان بنیانگذاری شد.
مسجد یادبود شهدا در مسکو، در ۱۹۹۷ میلادی گشایش یافت.
مسجد قل شریف در قازان، از مساجد اصلی و بزرگ قرون وسطی در قازان تاتارستان قرار دارد. این مسجد مرکز آموزش مذهبی و گسترش علوم در قسمت مرکزی روسیه در سده ۱۶ میلادی بوده است. نماز جمعه در این مسجد اقامه میشود.
در جمهوریهای تاتارستان، داغستان و باشقیرستان نسخ خطی اسلامی زیادی نگهداری میشود. بسیاری از این نسخهها فهرستنویسی نشدهاند.
تاریخ تشیع
پیشینه تشیع در روسیه به قرارداد ترکمانچای برمیگردد که بر اساس این قرارداد، مناطق شیعهنشینی از ایران مانند دربند و داغستان به روسیه پیوست. در اواسط قرن نوزدهم میلادی، تاجران شیعه ایرانی و آذری، در زمره تاجران فعال شرقی مسکو قرار داشتند. بسیاری از آنان در میاسنیتسکا و گارادسکوی ساکن بودند. بر اساس سرشماری ۱۹۸۹، در مسکو ۲۰۷۲۷ آذربایجانی، ۲۴۳۴ لزگین و ۱۲۹۲ تات زندگی میکردند که در میان آنها نمایندگان شیعه هم حضور داشتند. شرایط در دوران پس از شوروی تغییر کرد و تعداد شیعیان آذری مقیم مسکو در سال ۲۰۰۰م به ۸۰۰ هزار تن رسید. در ۱۹۹۶، انجمن اهل بیت برای شیعیان تأسیس شد.
شیعیان سه درصد مسلمانان روسیه را تشکیل میدهند. جمعیت شیعیان روسیه را از ۱۶۵ هزار تا دو میلیون و ۲۱۲ هزار تن گزارش کردهاند. بخش قابل توجهی از شیعیان این کشور را مهاجران آذری تشکیل میدهند. دربند از شهرهای شیعهنشین این کشور، حدود پنجاه هزار شیعه دارد. دو سوم آذربایجانیهای روسیه، شیعه اثناعشری هستند. برخی از تاجیکهای پامیر، شیعیان اسماعیلیه هستند. جمعیتهای ثبت شده مسلمانان شیعه روسیه، در مسکو، آستراخان، ماخاچقلعه و دربند فعالیت میکنند.
آذریهای روسیه
شیعیان آذربایجانی در چندین مرحله به روسیه مهاجرت کردند. مرحله اول اواخر دهه ۱۹۴۰ رخ داد که با سیاست آباد کردن سیبری و خاور دور ارتباط داشت و متخصصان صنعت نفت آذربایجان به صورت گسترده به سیبری کوچ و زیربنای نفتی و گازی معاصر روسیه را پیریزی کردند. موج دوم مهاجرت از اواخر دهه ۱۹۷۰ تا اواخر دهه ۱۹۸۰ جریان داشت و عمدتاً اقتصادی و نامنظم بود. عمده آذربایجانیهایی که در دوران شوروی وارد روسیه شده بودند، پزشکان، معلمان، استادان دانشگاه، مدیران کارخانهها و تجار بزرگ بودند. بعد از فروپاشی شوروی، موج جدید مهاجرت به روسیه شکل گرفت. این عده با مهاجران مراحل قبلی تفاوت زیادی دارند و تنها ۲۵ درصد آنان دارای تحصیلات عالی هستند. ۴۸ درصد مهاجران جدید در بخش تجارت و خدمات فعال هستند و درآمد آنها چندان بالا نیست. ارقام دقیق تعداد آذربایجانیهای مقیم روسیه در دست نیست. طبق نتایج مقدماتی سرشماری ۲۰۰۲م، در روسیه ۶۲۱.۵ هزار نفر آذربایجانی زندگی میکنند که بیش از دو برابر نسبت به سال ۱۹۸۹ است. اگر مهاجران موقت آذربایجانی نیز به حساب آیند، تعداد کلی آنها بالغ بر ۲ میلیون نفر میشود.
سازمانهای آذربایجانیهای روسیه
کنگره آذربایجانی سراسر روسیه در سال ۲۰۰۰م تأسیس شد. این سازمان دربرگیرنده بیش از ۷۰ سازمان اجتماعی آذربایجانی، از جمله شعبههای منطقهای در ۵۸ منطقه فدراسیون روسیه است. هدف این سازمان اجتماعی، حفظ و تبلیغ سنتهای ملی، زبان و فرهنگ آذربایجان و مبارزه در راه حقوق جمعیت مهاجر آذربایجانی است. این کنگره، پل ارتباطی بین مقامات دولتی باکو و آذربایجانیهای مقیم روسیه است. سازمانهای دیگر آذربایجانیهای مقیم روسیه، سازمان خودمختاری قومی-فرهنگی آذربایجانیهای روسی و انجمن اجاق هستند. در روسیه رسماً ۱۵۰ سازمان اجتماعی آذربایجانیها به ثبت رسیدهاند که حدود ۱۱۰ سازمان از این تعداد، فعال هستند.
مراکز و نهادهای شیعی روسیه
مرکز مذهبی اسلامی مسلمانان اهل تشیع
مؤسس این مرکز فامیل جعفراف است. وی در سال ۱۹۶۸ در جنوب آذربایجان به دنیا آمد. جعفراف بعد از فارغالتحصیلی از دانشگاه فنی باکو در سال ۱۹۹۱ به روسیه رفت و تابعیت این کشور را کسب کرد. وی در سال ۱۹۹۵ میلادی به جمهوری اسلامی ایران سفر کرد و به مدت ۸ سال در مدرسه عالی امام خمینی وابسته به حوزه علمیه قم تحصیل کرد و در سال ۲۰۰۴ میلادی به روسیه بازگشت. هم اکنون علاوه بر تأسیس یک مرکز دینی، یک نشریه و یک سایت فعال، به عنوان رئیس سازمان مذهبی مسلمانان شیعه مسکو هم فعالیت میکند.
مسجد جامع دربند
این مسجد جزء مساجد بسیار قدیمی جهان اسلام است که در داخل قلعه دربند قرار دارد.
مسجد خامنه در داغستان
قدیمیترین مسجد ماخاچ قلعه (پایتخت داغستان) و تنها مسجد شیعیان است که اوایل قرن بیستم توسط دو برادر تاجر ایرانی به نامهای حاج اسدالله و حاج لطف الله خامنهای ساخته شد و در دوران شوروی به سالن ورزشی تبدیل شده بود که پس از فروپاشی به کاربری مسجد بازگشت و اکنون کلاسهای مذهبی در این مسجد برگزار میشود. در محرم و رمضان شیعیان مراسم مذهبی خود را در آن اجرا میکنند.
انجمن اهل بیت شیعیان
این انجمن در ۱۹۹۶ تأسیس شد. انجمن جوانان صاحب الزمان (عج)، انجمن زنان فاطمه زهرا (س) و دهها حسینیه در مسکو با انجمن اهل بیت همکاری دارند. فعالیتهای اجتماعی- مذهبی با تلاش این انجمن در پایتخت روسیه انجام میشود. طبق آمار مدیران این انجمنها، ۹۰ درصد مسلمانان روس ساکن در مسکو، شیعه هستند. اما در کل کشور، شیعیان تنها ۳ درصد مسلمانان را تشکیل میدهند. شیعیان روس ابتدا مرکز دینشناسی شیعیان مسکو را تشکیل دادند که ارتباط تنگاتنگی با شیعیان ایرانی داشت.
وضعیت شیعیان
شیعیان آذربایجان بیشتر به دلیل مشکلات اقتصادی مجبور به مهاجرت به روسیه میشوند. این وضعیت به حدی رسیده است که تقریباً ۴۰ درصد از مردم آذربایجان مجبور به مهاجرت به سایر کشورها از جمله روسیه شدهاند. بیشتر این افراد با داد و ستدهای خرد و معاملات کوچک مانند دلالی و خرید و فروش جزئی مشغولاند و به خاطر کارشان و سطح معیشتیشان از ادامه تحصیل و حضور در دانشگاهها و انجام تحصیلات عالی محروم هستند. این افراد مهاجر با ورود از جامعه کوچک و روستایی به جامعه بزرگ و با فرهنگ شهری روس تحت تأثیر جو قرار گرفته و هویت و پیشینه تاریخی خود را منکر میشوند. این وضعیت گاهی حتی باعث میشود که به تغییر دین و گرایش به مسیحیت هم اقدام کنند. البته این مسئله خصوصاً در سالهای اخیر بسیار کند شده است و برخی که مسیحی شده بودند دوباره به اسلام روی آوردهاند.
با توجه به تحقیقات انجام شده در خصوص وضعیت شیعیان منطقه قفقاز روسیه، اسلام توانسته است نقشی کلیدی در شکلگیری هویت قومی این مناطق ایفا نماید. براساس یک نظرسنجی رسمی که در ۵ مرکز جمهوریهای قفقاز شمالی از جمله چرکس (کارچای چرکسیا)، نالچیک (کاباردینو بالکاریا)، گروزنی (چچن)، نارزان (اینگوشتیا) و ماخاچ قلعه (داغستان) در سال ۲۰۱۲ میلادی انجام شده، در قفقاز شمالی حدود ۸۲ درصد شرکتکنندگان در نظرسنجی، به نقش مذهب در زندگی مردم اعتقاد داشتهاند.
آمار شیعیان
شیعیان به طور عمده در مناطق مرزی قفقاز شمالی زندگی میکنند. آنان در سنپترزبورگ و مسکو نیز حضور دارند. همچنین در اطراف قازان و اقوامی که به آنها لزگی میگویند نیز شیعیان وجود دارند. بر اساس اعلام مجمع جهانی اهل بیت (ع) در سال 2008 جمعیت شیعیان ۲،۲۱۲،۰۰۰ نفر معادل 1.5% جمعیت روسیه بوده است.
منابع
http://fa.wikishia.net
https://www.hamshahrionline.ir
https://fa.wikipedia.org